SENDİKALAR
KANUNU ([1])
Kanun Numarası : 2821
Kabul Tarihi : 5/5/1983
Yayımlandığı R. Gazete : Tarih:7/5/1983 Sayı:18040
Yayımlandığı Düstur : Tertip: 5 Cilt: 22 Sayfa: 316
BİRİNCİ KISIM
Amaç ve Tanımlar
Amaç:
Madde 1 - Bu Kanunun amacı, çalışma ilişkilerinde ekonomik ve sosyal
hak ve menfaatlerin korunması ve geliştirilmesi için işçiler ve işverenler
tarafından meydana getirilen sendikalar ile konfederasyonların kuruluşu,
teşkilatı, faaliyeti ve denetlenmesi esaslarını düzenlemektir.
Tanımlar:
Madde 2 - İşçi: Hizmet akdine dayanarak çalışanlara denilir.
Bu Kanun bakımından araç sahibi hariç nakliye mukavelesine göre esas
itibariyle bedeni hizmet arzı suretiyle çalışmayı veya neşir mukavelesine
göre eserini naşire terk etmeyi meslek edinmiş bulunanlar ve adi şirket
mukavelesine göre ortaklık payı olarak esas itibariyle fiziki veya fikri
emek arzı suretiyle -bu mukavelenin aynı durumdaki herkese fiilen açık
olması kaydıyla- bir işyerinde çalışanlar da işçi sayılırlar.
Hizmet akdine dayanarak çalışan bir kimsenin T. C. Emekli Sandığı Kanununa
tabi olması işçi sayılmasına engel teşkil etmez.
İşveren: İşçi sayılan kimseleri çalıştıran gerçek veya tüzel kişiye ve
tüzel kişiliği olmayan kamu kuruluşlarına denilir.
Bir adi şirkette fiziki veya fikri emek arzı suretiyle ortak olanların
dışındaki ortaklar da bu Kanun bakımından işveren sayılırlar.
Değişik: (4/4/1995 - 4101/1 md.) İşveren Vekili: İşveren sayılan gerçek
ve tüzel kişiler ve tüzel kişiliği olmayan kamu kuruluşları adına işletmenin
bütününü sevk ve idareye yetkili olanlara denilir.
İşveren vekilleri bu Kanun bakımından işveren sayılırlar.
İşyeri: İşin yapıldığı yere denilir.
İşin niteliği ve yürütümü bakımından işyerine bağlı bulunan yerlerle,
dinlenme, çocuk emzirme, yemek, uyku, yıkanma, muayene ve bakım, beden
veya mesleki eğitim yerleri ve avlu gibi sair eklentiler ve araçlar da
işyerinden sayılır.
Sendika: İşçilerin veya işverenlerin çalışma ilişkilerinde, ortak ekonomik
ve sosyal hak ve menfaatlerini korumak ve geliştirmek için meydana getirdikleri
tüzelkişiliğe sahip kuruluşlara denilir.
Konfederasyon: Değişik işkollarında en az beş sendikanın bir araya gelmesi
suretiyle meydana getirdikleri tüzelkişiliğe sahip üst kuruluşlara denilir.
BİRİNCİ BÖLÜM
Kuruluş Esasları
İşçi ve işveren sendikaları:
Madde 3 - İşçi sendikaları, işkolu esasına göre bir işkolunda ve Türkiye
çapında faaliyette bulunmak amacı ile bu işkolundaki işyerlerinde çalışan
işçiler tarafından kurulur.
İşveren sendikaları, işkolu esasına göre bir işkolunda ve Türkiye çapında
faaliyette bulunmak amacı ile bu işkolundaki işverenler tarafından kurulur.
Kamu işveren sendikalarının, aynı işkolundaki kamu işverenleri tarafından
kurulması ve aynı işkolunda faaliyette bulunması şartı aranmaz.
Bir işkolunda birden fazla sendika kurulabilir. Meslek veya işyeri esasına
göre işçi sendikası kurulamaz.
Sendikalar, tüzüklerinde belirtmek şartıyla ve genel kurul kararıyla
şube açabilirler. ([2])
İşkolunun belirlenmesi:
Madde 4 - Bir işyerinin girdiği işkolunun tespiti Çalışma ve Sosyal Güvenlik
Bakanlığınca yapılır. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tespit ile
ilgili kararını Resmi Gazetede yayımlar. Kararın yayımını müteakip bu
tespite karşı ilgililer iş davalarına bakmakla görevli mahallî mahkemede
on beş gün içinde dava açabilirler. Mahkeme iki ay içinde kararını verir.
Kararın temyiz edilmesi halinde Yargıtay uyuşmazlığı iki ay içinde kesin
olarak karara bağlar.
Kurucularda aranacak nitelikler:
Madde 5 - (Değişik: 25/5/1988 - 3449/1 md.)
(Değişik birinci fıkra: 4/4/1995 - 4101/2 md.) Sendika kurucusu olabilmek
için; Türk vatandaşı, medenî hakları kullanmaya ehil ve sendikaların
kurulacağı işkolunda fiilen çalışır olmak; kamu hizmetlerinden mahrum
edilmemiş bulunmak; Türkçe okur-yazar olmak; zimmet, ihtilas, irtikap,
rüşvet, dolandırıcılık, hırsızlık, sahtecilik, inancı kötüye kullanma,
dolanlı iflas gibi yüz kızartıcı suçlar ile istimal ve istihlak kaçakçılığı
dışında kalan kaçakçılık suçlarından biriyle veya herhangi bir suçtan
dolayı ağır hapis veya taksirli suçlar hariç toplam bir yıl veya daha
fazla hapis cezasına hüküm giymemiş bulunmak; Türk Ceza Kanununun ikinci
kitabının birinci babında yazılı suçlardan veya bu suçların işlenmesini
alenî olarak tahrik etme suçlarından veya Türk Ceza Kanununun 312 nci
maddesinin ikinci fıkrasında yazılı halkı; sınıf, ırk, din, mezhep veya
bölge farklılığı gözeterek kin veya düşmanlığa açıkça tahrik etme suçlarından
veya Türk Ceza Kanununun 536 ncı maddesinin birinci, ikinci ve üçüncü
fıkralarında yazılı eylemlerle aynı Kanunun 537 nci maddesinin birinci,
ikinci, üçüncü, dördüncü ve beşinci fıkralarında yazılı eylemleri siyasî
ve ideolojik amaçlarla işlemekten mahkûm olmamak şarttır.
İşveren sendikasının kurucusunun tüzelkişi olması halinde tüzelkişiyi
temsil eden gerçek kişide de işkolunda fiilen çalışma şartı hariç yukarıdaki
bütün şartlar aranır.
Kuruluşta uyulacak usul:
Madde 6 - Sendika ve konfederasyonlar önceden izin almaksızın kurulabilir.
(Değişik: 25/5/1988 - 3449/2. md.) Sendika kurucuları, sendika merkezinin
bulunacağı ilin valiliğine makbuz karşılığında, dilekçelerine ekli olarak
sendika tüzüğünü, kurucuların nüfus cüzdanlarının suretlerini, ikametgâh
belgelerini, meslek ve sanat özgeçmişlerini, sendikanın kurulacağı işkolunda
fiilen çalışır olduklarını kanıtlayan belgeler ile sabıka kayıtlarını,
ilk genel kurula kadar kuruluşu sevk ve idare edecekler ile bunların
eşleri ve velayetleri altında çocuklarına ait noterden tasdikli mal bildirimlerini
vermek zorundadırlar.
Konfederasyon kurucuları, konfederasyon tüzüğü ile kurucu sendikaların
konfederasyon kurulmasına ilişkin genel kurul kararlarını ve ilk genel
kurula kadar sevk ve idare edeceklerin kimliklerini merkezinin bulunacağı
ilin valiliğine makbuz karşılığında vermek zorundadırlar. Konfederasyonu
ilk genel kurula kadar sevk ve idare edecekler, üye sendikaların zorunlu
organlarına seçilmemişlerse, sendika kurucuları için istenen diğer belgeleri
de eklemek zorundadırlar.
Yukarıdaki fıkralarda belirtilen belgeler ve tüzüklerin ilgili valiliğe
tevdii ile birlikte sendika veya konfederasyon tüzelkişilik kazanır.
Vali, tüzük ve belgelerin birer örneğini, derhal Çalışma ve Sosyal Güvenlik,
İçişleri ve Maliye Bakanlıkları ile ilgili Çalışma ve Sosyal Güvenlik
Bakanlığı Bölge Müdürlüğüne gönderir.
Belgelerin şekli ile başvuru usul ve esasları Çalışma ve Sosyal Güvenlik,
İçişleri ve Maliye Bakanlıklarınca müştereken çıkartılacak bir yönetmelikle
belirlenir. Sendika ve konfederasyonların tüzükleri Anayasada belirlenen
Cumhuriyetin niteliklerine ve demokratik esaslara aykırı olamaz.
Tüzük ve bu maddede sayılan belgeler ile içerdikleri bilgilerin kanuna
aykırılığının tespiti veya bu Kanunda ön- görülen kuruluş şartlarının
gerçekleşmediğinin anlaşılması halinde, vali veya ilgili bakanlıkların
her biri sendika veya konfederasyonun faaliyetinin durdurulması veya
kapatılması için iş davalarına bakmakla görevli Mahallî mahkemeye başvurur.
Tüzükte suç teşkil eden hususların tespiti halinde durum gereği için
Cumhuriyet savcılığına ayrıca bildirilir.
Sendika veya konfederasyonun tüzüğü:
Madde 7 - Sendika ve konfederasyonların tüzüklerinde aşağıdaki hususların
belirtilmesi zorunludur.
1. Sendika veya konfederasyonun adı, merkezi ve adresi,
2. Sendika veya konfederasyonun amacı ve bu amacı gerçekleştirmek üzere
sürdürülecek çalışma konuları ve çalışma biçimleri,
3. Sendikanın faaliyet göstereceği işkolu,
4. Sendika kurucularının ad ve soyadları, meslek veya sanatları ve ikametgâhları;
konfederasyonu kuran sendikaların işkolları ile ad ve adresleri,
5. Sendika veya konfederasyona üye olma, üyelikten çıkma ve çıkarılmanın
şart ve şekilleri,
6. Sendika veya konfederasyon genel kurulunun kuruluş şekli ve toplanma
zamanı,
7. Genel kurulun görevleri, yetkileri, oy kullanma ve karar alma usul
ve yeter sayıları,
8. Sendika veya konfederasyon yöneticilerinde aranacak nitelikler,
9. Sendikanın veya konfederasyonun organlarına üyelerin ne suretle seçileceği,
asıl ve yedek üye sayısı, görev ve yetkileri,
10. Sendika şubelerinin nasıl kurulacağı, görev ve yetkileri, genel kurullarının
toplantılarına ve kararlarına ilişkin usul ve esaslar ile sendika genel
kurulunda şubelerin nasıl temsil edileceği,
11. Üye aidatlarının tespit şekil ve usulü,
12. Sendikanın veya konfederasyonun iç denetim usulleri,
13. Harcamaların nasıl yapılacağı, yetkilerin nasıl verileceği ve yetki
sınırları,
14. Tüzüğün ne şekilde değiştirileceği,
15. Sendika veya konfederasyonun feshi halinde mallarının tasfiye şekli,
16. Sendika veya konfederasyonun organlarının oluşumuna kadar kuruluşun
işlerini yürütmeye ve temsile yetkili geçici yönetim kurulu üyelerinin
ad ve soyadları ile ikametgâhları.
Tüzel kişiliğin kazanılmasından sonra yapılacak işlemler:
Madde 8 - Sendika veya konfederasyonun tüzelkişilik kazanmasından sonra
kurucular, tüzüğü ve ilk genel kurul toplantısına kadar sendika veya
konfederasyonu sevk ve idare ile görevli kişilerin ad ve soyadlarını,
meslek ve sanatlarını ve ikametgâhlarını Ankara, İstanbul ve İzmir'de
yayımlanan ve ülke çapında dağıtılan günlük birer gazetede on beş gün
içinde ilân ederler. Kurucular, gazete ilânını, sadece sendika veya konfederasyonun
adına ve merkezine inhisar ettirebilirler. Bu takdirde, sözü geçen belgelerin
birer örneği aynı süre içinde o ilin valiliğinin ve Çalışma ve Sosyal
Güvenlik Bakanlığı Bölge Müdürlüğünün ilân tabelasında bir ay süre ile
asılır ve basılmış nüshaları, masrafı karşılığında, ilgililere dağıtılır.
Bu dağıtım vergi, resim ve harca tabi değildir.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Bölge Müdürlükleri, sendika veya
konfederasyonlar için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca tespit
edilecek esaslar çerçevesinde birer sicil tutarlar. Bu sicillerin birer
örneği Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına gönderilir.
İKİNCİ BÖLÜM
Organlar
Ortak hükümler:
Madde 9 - Sendikaların, sendikaların şubelerinin ve konfederasyonların
zorunlu organları; genel kurul, yönetim kurulu, denetleme kurulu ve disiplin
kuruludur.
Sendika ve konfederasyonlar ihtiyaca göre başka organlar da kurabilirler.
Ancak bu organlara zorunlu organların görev, yetki ve sorumlulukları
devredilemez.
Genel kurul dışındaki zorunlu organlara seçilen asıl üye sayısı kadar
yedek üye seçilir.
Genel kurul tarafından seçilen organların üyelerinin ad ve soyadları,
meslek ve sanatları, ikametgâhları ile tüzük değişiklikleri ve tüzüğe
göre şubelerin açılması, sendikanın ve şubesinin bulunduğu illerin valilikleri
ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Bölge Müdürlüklerine onbeş gün
içinde gönderilir ve 8 inci maddeye göre ilân edilir. Ancak şube genel
kurulu tarafından yapılan seçim sonuçları, şubenin bulunduğu mahalde
ilân edilir.
(Beşinci ve altıncı fıkralar - Mülga: 4/4/1995-4101/ 15 md.)
Bu Kanunun uygulamasında yönetim ve denetim kurulu üyeleri yönetici sıfatını
taşırlar.
Genel kurul dışındaki organlara seçilenlerin 5 inci maddede sayılan suçlardan
biri ile mahkûm olmaları halinde görevleri kendiliğinden sona erer.
(Ek: 25/5/1988 - 3449/3. md.) İşveren sendikalarında üyelerin genel kurulda
ve diğer zorunlu organlarda kaç kişi ile temsil edilebilecekleri tüzüklerinde
belirtilir.
Genel kurulların oluşması:
Madde 10 - İşçi sendika şubesi genel kurulu, üyelerden oluşur.
(Değişik: 4/4/1995 - 4101/3 md.) İşçi sendikası şubesinin faaliyet sahasındaki
işyerlerinde çalışan sendikalı işçi sayısı beş yüzü aştığı takdirde şube
genel kurulu delege esasına göre yapılır. Genel kurula katılacak delegeler,
üyeler tarafından serbest, eşit, gizli oy, açık sayım ve döküm esasına
göre ve sendika tüzüğündeki hükümlere göre seçilir. Şube genel kuruluna
katılacak delege sayısı yüzden az ikiyüz elliden çok olmamak üzere sendika
tüzüğünde belirlenir.
İşçi sendikası genel kurulu, üyelerden, üye sayısı bini aştığı takdirde
delegelerden oluşur. Şubesi bulunan sendikalarda delegeler şube genel
kurullarınca, şubeleri bulunmayan sendikalarda delegeler ikinci fıkradaki
usul uyarınca seçilir. Sendika genel kurulunun delege sayısı iki yüzden
az beş yüzden çok olmamak üzere tüzüğünde belirlenir.
İşveren sendikası genel kurulu üyelerden, üyenin tüzelkişi olması halinde
temsilcisinden, üye ve temsilci sayısı bini aştığı takdirde delegelerden
oluşur. Delegeler ikinci fıkradaki usul uyarınca üye ve temsilcilerce
kendi aralarından seçilir. Sendika genel kurulunun delege sayısı beş
yüzden çok olmamak üzere tüzüğünde belirlenir.
İşçi ve işveren konfederasyonu genel kurulu, üye sendikalarca seçilen
en çok beşyüz delegeden oluşur. Üye sendikaların genel kurulda kaç delegeyle
temsil edileceği konfederasyon tüzüğünde belirlenir.
Konfederasyon, sendika ve sendika şubesi yönetim ve denetleme kurulu
üyeleri bu sıfatla kendi genel kurullarına delege olarak katılırlar.
Delege sıfatı, müteakip olağan genel kurul için yapılacak delege seçimi
tarihine kadar devam eder.
Sendika tüzüklerine delege seçilebilmeyi engelleyici hükümler konamaz.
Genel kurulların görevleri:
Madde 11 - Genel kurulların başlıca görev ve yetkileri şunlardır:
1. Organların seçimi,
2. Tüzük değişikliği,
3. Yönetim ve denetleme kurulları raporlarının görüşülmesi,
4. Yönetim ve denetleme kurulunun ibrası,
5. Yönetim kurulunca hazırlanan bütçenin görüşülüp aynen veya değiştirilerek
kabulü,
6. Gerekli taşınmaz malların satın alınması veya mevcut taşınmaz malların
satılması hususunda yönetim kuruluna yetki verilmesi,
7. Konfederasyonlara üye olma veya üyelikten çekilme,
8. (Değişik: 25/5/1988 - 3449/4. md.) Şube açma veya bu konuda yönetim
kuruluna yetki verme, şubeleri birleştirme veya kapatma,
9. Aynı türden olmak şartıyla bir başka sendika veya konfederasyonla
birleşme ve katılma,
10. Sendika ve konfederasyonun uluslararası işçi veya işveren kuruluşlarına
üye olması veya üyelikten çekilmesi,
11. Feshetme,
12. Mevzuatta veya tüzüklerinde genel kurulca yapılması belirtilen diğer
işlemlerin yerine getirilmesi, başka bir organa bırakılmamış konuların
karara bağlanması,
13. (Ek: 4/4/1995 - 4101/4 md.) Delege seçiminde uyulacak esasların,
kanuna aykırı olmamak üzere düzenlenmesi.
Şube genel kurulları sadece yukarıdaki 1, 3, 4 ve 12 nci bendlerde belirtilen
görevleri yerine getirirler. Şube genel kurullarının mali ibra yetkisi
yoktur.
Genel kurulların toplantı zamanı:
Madde 12 - Sendika veya konfederasyonun ilk genel kurulu, tüzelkişilik
kazanmasından başlayarak altı ay içinde yapılır.
(Değişik:4/4/1995 - 4101/5 md.) Olağan genel kurul dört yılda bir toplanır.
Tüzüklerde daha kısa bir sürede toplanma öngörülebilir.
İki genel kurul toplantısı arasındaki döneme ait faaliyet ve hesap raporu
ile denetleme kurulu veya denetçi raporunun ve gelecek döneme ait bütçe
teklifinin, genel kurula katılacaklara toplantı tarihinden onbeş gün
önce gönderilmesi zorunludur.
Olağanüstü genel kurul, yönetim kurulu veya denetleme kurulunun gerekli
gördüğü hallerde yahut genel kurul üye veya delegelerinin beşte birinin
yazılı isteği üzerine toplanır.
Genel kurula çağrı yönetim kurulu tarafından yapılır.
Genel kurul toplantı ve karar nisabı:
Madde 13 - Toplantı nisabı üye veya delege tamsayısının salt çoğunluğudur.
Tüzükte daha yüksek bir nisap tespit edilebilir. İlk toplantıda yeter
sayı sağlanamazsa ikinci toplantı en çok on beş gün sonraya bırakılır.
Bu toplantıya katılanların sayısı, üye veya delege tam sayısının üçte
birinden az olamaz.
Delegelerle toplanan genel kurullarda delege olmayanlar, üyelerle toplanan
genel kurullarda ise üye olmayanlar nisapta nazara alınmazlar ve oy kullanamazlar.
Delegelerin veya üyelerin genel kurula katılmaları ve oy kullanmaları
engellenemez.
Karar nisabı toplantıya katılan üye veya delege sayısının salt çoğunluğudur.
Ancak bu sayı üye veya delege tamsayısının dörtte birinden az olamaz.
Genel kurul tutanakları başkanlık divanınca kanuna uygun bir şekilde
tutulur ve imzalanır.
Seçimlerde uyulacak esaslar:
Madde 14 - Genel kurulların toplanması ve yürütülmesini gözetmek üzere
valinin görevlendireceği hükümet komiserinin genel kurulun başlayacağı
gün ve saatte genel kurulun yapılacağı mahalde bulundurulması zorunludur.
Bulunmaması halinde, genel kurulun çalışmalarına komiser olmadan da başlanabilir
ve durum derhal valiliğe bildirilir.
Genel kurullarda zorunlu organlara delege veya üye seçimleri yargı gözetimi
altında serbest, eşit, gizli oy, açık sayım ve döküm esasına göre aşağıdaki
şekilde yapılır.
(Değişik: 28/8/1983 - 2882/2 md.) Seçim yapılacak genel kurul toplantılarından
en az on beş gün önce genel kurula katılacak üye veya delegeleri belirleyen
listeler ile toplantının gündemi, yeri, günü, saati ve çoğunluk olmadığı
takdirde yapılacak ikinci toplantıya ilişkin hususları belirten bir yazı
ile birlikte, iki nüsha olarak o yer seçim kurulu başkanı olan hâkime
ve mahallî mülkî amire tevdi edilir. O yerde birden fazla seçim kurulu
varsa, görevli seçim kurulunu il seçim kurulu tespit eder. Toplantı tarihleri
gündemde yer alan diğer konular göz önünde bulundurularak, görüşmelerin
bir Cumartesi günü akşamına kadar sonuçlanmasını ve seçimlerin ertesi
gün olan Pazar gününün dokuz - onyedi saatleri arasında yapılmasını sağlayacak
şekilde düzenlenmesi zorunludur. Şube genel kurullarında görüşmeler ve
seçimler, yukarıdaki günlerden birisi içinde de tamamlanabilir.
Hâkim gerektiğinde ilgili kayıt ve belgeleri de getirtip incelemek suretiyle
varsa noksanları tamamlattıktan sonra seçime katılacak üye veya delegeleri
belirleyen liste ile yukarıdaki fıkrada belirtilen diğer hususları onaylar.
Onaylanan liste ile toplantıya ilişkin diğer hususlar genel kurulun toplantı
tarihinden yedi gün önce sendika şubesi, sendika veya konfederasyon binasında
asılmak suretiyle ilân edilir. İlân süresi üç gündür.
İlân süresi içinde listeye yapılacak itirazlar Hâkim tarafından incelenir
ve en geç iki gün içinde kesin olarak karara bağlanır. Bu suretle kesinleşen
listeler ile toplantıya ilişkin diğer hususlar Hâkim tarafından onaylanarak
ilgili sendika şubesi, sendika veya konfederasyona gönderilir.
Hâkim, bir başkan ve iki üyeden oluşan seçim sandık kurulu oluşturur.
Sandık kurulu başkanı en az on yıllık hizmeti bulunan Devlet memurları,
diğer üyeleri ise aday olmayan üye veya delegeler arasından seçilir.
Ayrıca, aynı şekilde bir yedek başkan ve iki yedek üye de belirlenir.
Seçim sandık kurulu, seçimlerin kanunun ve sendika veya konfederasyon
tüzüğünün öngördüğü esaslara göre yürütülmesi, yönetimi ve oyların tasnifi
ile görevli olup, bu görevleri seçim ve tasnif işlemleri bitinceye kadar
aralıksız olarak devam eder.
Genel kurullarca yapılacak seçimlerde aday olanların listeleri birlikte
veya organlara göre ayrı ayrı olmak üzere başkanlık divanınca yeteri
kadar düzenlenerek ilgili seçim kurulu başkanına mühürlenmek üzere verilir.
Listede adı yazılı bulunmayanlar oy kullanamazlar. Oylar, oy verenin
nüfus hüviyet cüzdanı ve resimli üyelik veya delegelik kimlik kartı ile
ispat edilmesinden ve listedeki isminin karşısındaki yerin imzalanmasından
sonra kullanılır. Oylar, oy verme sırasında sandık kurulu başkanı tarafından
verilen, adayları gösterir seçim kurulu başkanınca mühürlenmiş listedeki
isimlerin işaretlenmesi suretiyle kullanılır. Seçilecek organı oluşturan
üye sayısından fazla adayın işaretlendiği oy pusulaları ile diğer kağıtlara
yazılan oylar geçersiz sayılır.
Seçim süresinin sonunda seçim sonuçları tutanakla tespit edilip, seçim
sandık kurulu başkan ve üyeleri tarafından imzalanır. Tutanakların bir
örneği seçim yerinde asılmak suretiyle ilân edilir. Kullanılan oylar
ve diğer belgeler tutanağın bir örneği ile birlikte üç ay süre ile saklanmak
üzere seçim kurulu başkanlığına verilir.
(Değişik: 25/5/1988 - 3449/5. md.) Seçimin devamı sırasında yapılan işlemler
ile tutanakların düzenlenmesinden itibaren iki gün içinde seçim sonuçlarına
yapılacak itirazlar hâkim tarafından aynı gün incelenir ve kesin olarak
karara bağlanır. İtiraz süresinin geçmesi ve itirazların karara bağlanmasından
hemen sonra Hâkim , yukarıdaki hükümlere göre kesin sonuçları ilân eder
ve ilgili sendika, sendika şubesi veya konfederasyona bildirir. Ancak,
ilgililerin bu Kanunun 52 nci maddesine göre başvuru hakkı saklıdır.
Seçim kurulu başkanı ve seçim sandık kurulu başkanı ile üyelerine, "Seçimlerin
Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanun" da belirtilen
esaslara göre ilgili sendika, sendika şubesi veya konfederasyonca ücret
ödenir.
Seçimler sırasında sandık kurulu başkanı ve üyelerine karşı işlenen suçlar,
Devlet memurlarına karşı işlenmiş gibi cezalandırılır.
(Değişik: 25/5/1988 - 3449/5. md.) İşçi sendikası ve konfederasyonların
genel kurul dışındaki zorunlu organlarına seçilebilmek için 5 inci maddede
aranan şartlara ilaveten en az on yıl bilfiil çalışmış olmak, şube zorunlu
organlarına seçilebilmek için ise 5 inci maddede aranan şartları haiz
olmak gerekir. Çalışma sürelerinin tespitinde Sosyal Güvenlik Kurumlarındaki
kayıtlara göre prim ödenen günlerin toplamı esas alınır. On yıl bilfiil
çalışmış olmanın hesabında yurtdışında işçi olarak çalışılan sürenin
en çok beş yılı nazara alınır.
Onaltı yaşını doldurmamış olan üyeler genel kurullarda oy kullanamazlar
ve delege olamazlar.
Yönetim kurullarının oluşması:
Madde 15 - Sendika ve sendika şubeleri yönetim kurulları en az üç en
çok dokuz üyeden, konfederasyonların yönetim kurulları ise en az beş
en çok yirmidokuz üyeden oluşur.
Yönetim kurullarının görevleri:
Madde 16 - Yönetim kurullarının başlıca görev ve yetkileri şunlardır:
1. Konfederasyon, sendika veya sendika şubesinin temsil edilmesi veya
gerekli gördüğü hal ve konularda üyelerinden bir veya bir kaçına yetki
vermesi veya ilgilileri görevlendirmesi,
2. Konfederasyon, sendika veya sendika şubesinin kanunların ve tüzüğünün
verdiği yetki çerçevesinde yönetilmesi, gelir ve gider hesaplarına ilişkin
işlemlerin yapılması ve gelecek döneme ait bütçenin hazırlanarak genel
kurula sunulması,
3. Genel kurulca verilecek diğer görevlerin yapılması.
Yönetim kurulu toplantıları:
Madde 17 - Toplantı zamanı ve nisabı sendika veya konfederasyonun tüzüğünde
belirtilir. Ancak toplantı nisabı üye tamsayısının salt çoğunluğunun
altında tespit edilemez.
Karar nisabı mevcut üyelerin salt çoğunluğudur. Oyların eşitliği halinde
başkanın katıldığı taraf bu çoğunluğu sağlamış sayılır.
Sendika ve konfederasyon yönetim kurullarının üye sayısı, ayrılmalar
sebebiyle yedeklerin de getirilmesinden sonra, üye tamsayısının yarısından
aşağı düşerse, genel kurul, mevcut yönetim kurulu üyeleri veya denetleme
kurulu tarafından bir ay içinde toplantıya çağrılır. Çağrının yapılmaması
halinde üyelerden birinin başvurması üzerine iş davalarına bakmakla görevli
mahallî mahkeme, üyeler arasından seçeceği üç kişiyi bir ay içinde genel
kurulu toplamakla görevlendirir.
Şube yönetim kurulundaki ayrılmalar halinde yeni yönetim kurulunun seçilebilmesi
için gerekli işlemler sendika yönetim kurulunca yapılır.
Yönetim kurulu kararları, defterine yazılarak hazır üyelerce imzalanır.
Disiplin kurulu:
Madde 18 - Disiplin kurulu en az üç en çok beş üyeden oluşur.
Disiplin kurulu, sendika veya konfederasyonun tüzüğüne, amaç ve ilkelerine
aykırı hareket ettiği ileri sürülen üyeleri hakkında soruşturma yapar,
üyelikten çıkarma dışındaki tüzüğünde gösterilen disiplin cezalarını
verir ve sonucunu genel kurula ve diğer ilgililere bildirir.
Disiplin kurulu toplantıları hakkında yönetim kuruluna ilişkin 17 nci
madde hükmü uygulanır.
Denetleme kurulları ve denetçiler:
Madde 19 - Denetleme kurulu genel kurulca seçilecek üç denetçiden oluşur.
Ancak şubelerde denetleme kurulu yerine bir denetçi ile yetinilebilir.
Denetleme kurulunun görev ve yetkileri şunlardır:
1. Yönetim kurulu faaliyetlerinin genel kurul kararlarına uygun olarak
yapılıp yapılmadığının denetlenmesi,
2. Sendika veya konfederasyonun tüzüğüne uygun olarak idari ve mali denetlemede
bulunulması,
3. Yönetim kurulundan genel kurulun olağanüstü toplantıya çağrılmasının
istenmesi,
4. Sendika veya konfederasyonun tüzüğünde gösterilen diğer denetleme
görevlerinin yapılması,
5. Denetleme raporunun hazırlanarak genel kurula sunulması.
Denetleme kurulu veya denetçinin çalışma esasları yönetim kurulu toplantılarına
ilişkin 17 nci madde hükmü göz önünde bulundurularak sendika veya konfederasyonun
tüzüğünde tespit edilir.
İKİNCİ KISIM
Üyelik
BİRİNCİ BÖLÜM
Sendika Üyeliği
Sendika üyeliği şartları:
Madde 20 - Onaltı yaşını doldurmuş olup da bu Kanuna göre işçi sayılanlar,
işçi sendikalarına üye olabilirler. Onaltı yaşını doldurmamış olanların
üyeliği kanuni temsilcilerinin yazılı iznine bağlıdır.
Bu Kanun anlamında işveren sayılanlar işveren sendikalarına üye olabilirler.
Sendika üyesi olamayacaklar:
Madde 21 - İşçi veya işveren sendikalarına;
1. Askerî şahıslar (Milli Savunma Bakanlığı ile Jandarma Genel Komutanlığı
ve Sahil Güvenlik Komutanlığına bağlı işyerlerinde bu Kanun anlamında
işçi olarak çalışanlar hariç),
2. (Mülga: 4/4/1995 - 4101/15. md.)
3. (Mülga: 25/5/1988 - 3449/17. md.)
4. (Mülga: 25/5/1988 - 3449/17. md.)
5. (Mülga: 4/4/1995 - 4101/15. md.)
Üye olamazlar ve sendika kuramazlar.
Üyeliğin kazanılması:
Madde 22 - (Değişik birinci fıkra: 25/5/1988 - 3449/6. md.) Sendikaya
üye olmak serbesttir. Hiç kimse sendikaya üye olmaya veya olmamaya zorlanamaz.
İşçi veya işverenler aynı zamanda ve aynı işkolunda birden çok sendikaya
üye olamazlar. Birden çok sendikaya üye olunması halinde, sonraki üyelikler
geçersizdir. Bir işyerindeki işçiler yardımcı işte çalışsalar bile ancak
işyerinin bağlı olduğu işkolunda kurulu sendikaya üye olabilirler.
İşçi sendikasına üyelik, işçinin beş nüsha olarak doldurup imzaladığı
ve notere tasdik ettirdiği üye kayıt fişini sendikaya vermesi ve sendika
tüzüğünde belirlenen yetkili organın kabulü ile kazanılır. Üyelik başvurusu,
sendika tarafından en çok otuz gün içinde reddedilmediği takdirde üyelik
istemi kabul edilmiş sayılır. Haklı bir sebep gösterilmeden üyeliği kabul
edilmeyen işçinin, bu kararın kendisine tebliğinden itibaren otuz gün
içinde iş davalarına bakmakla görevli mahallî mahkemede dava açmak hakkı
vardır. Mahkemenin kararı kesindir.
(Değişik: 25/5/1988 - 3449/6. md.) Üyeliği kesinleşen işçinin üye kayıt
fişinin birer nüshasının sendikaca onbeş gün içinde Çalışma ve Sosyal
Güvenlik Bakanlığına ve işçinin çalıştığı işyerinin bağlı bulunduğu Bölge
Müdürlüğüne gönderilmesi zorunludur. Üye kayıt fişinin bir nüshası da
işçinin kendisine verilir.
İşveren sendikası üyeliği, üç nüsha üye kayıt fişinin doldurulup imzalanması
ve sendikaya verilmesi ve sendika tüzüğünde belirlenen yetkili organın
kabulü ile kazanılır. Üyelik başvurusu sendika tarafından en çok otuz
gün içinde reddedilmeyen işverenin üyelik istemi kabul edilmiş sayılır.
Haklı bir sebep gösterilmeksizin üyeliği kabul edilmeyen işverenin üçüncü
fıkradaki usule göre dava açmak hakkı vardır. Üye kayıt fişinin birer
nüshası, sendikaca on beş gün içinde Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına
ve işverenin işyerinin bağlı bulunduğu Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
Bölge Müdürlüğüne gönderilmesi zorunludur.
Üyelik aidatı:
Madde 23 - Faaliyeti durdurulmayan sendika ve konfederasyonlara üyelerince
ödenecek aidatın miktarı tüzüklerinde belirtilir.
İşçi sendikasına işçinin ödeyeceği aylık üyelik aidatı tutarı, bir günlük
çıplak ücretini geçemez.
İşveren sendikasına işverenin ödeyeceği aylık üyelik aidatı tutarı, işyerinde
işçilere ödediği bir günlük çıplak ücretleri toplamını geçemez.
Sendika tüzüklerine, üyelik aidatı dışında, üyelerden başka bir aidat
alınacağına ilişkin hükümler konamaz.
Üyeliğin devamı ve askıya alınması halleri:
Madde 24 - İşçi sendika veya konfederasyonlarının yönetim, denetleme
ve disiplin kurullarında görev almalarından dolayı işyerinden ayrılan
işçilerin bu göreve getirildikleri anda üyesi bulundukları sendikalardaki
üyelik sıfatları devam eder.
Sendikalara üye olmak hakkına sahip olanlardan mevzuat gereğince bir
işletme veya kurumun yönetim kurullarında veya benzeri kurullarında işveren,
işveren vekili ve işçi temsilcisi sıfatıyla bulunanların da sendika üyeliği
devam eder.
Askerliği meslek edinmemiş bulunan askerî şahısların bu Kanuna göre sahip
bulundukları hak ve yükümlülükler silah altında bulundukları süre için
askıda kalır.
İşçi sendikası üyesi işçinin geçici olarak işsiz kalması veya sendikanın
faaliyet alanı içinde kalmak şartı ile başka bir işe geçmesi sendika
üyeliğini etkilemez.
Üyeliğin sona ermesi:
Madde 25 - İşçi veya işveren, sendikada üye kalmaya veya üyelikten ayrılmaya
zorlanamaz.
(Değişik: 4/4/1995 - 4101/6 md.) Her üye önceden bildirimde bulunmak
suretiyle üyelikten çekilebilir. Çekilme bildirimi noter huzurunda münferiden
kimliğin tespiti ve istifa edecek kişinin imzasının tasdiki ile olur.
Çekilme bildiriminin birer örneği noterlikçe en geç üç işgünü içinde
ilgili işverene, sendikaya, işyerinin bağlı bulunduğu Bölge Müdürlüğüne
ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına gönderilir. Çekilme notere
başvurma tarihinden itibaren bir ay sonra geçerlidir. Çekilenin bu üç
aylık süre içerisinde başka bir sendikaya üye olması halinde yeni sendika
üyeliği bu sürenin bitimi tarihinde kazanılmış sayılır.
Üyenin sendika veya konfederasyondan çıkarılma kararı genel kurulca verilir.
Çıkarma kararı çıkarılanlara ve ikinci fıkrada gösterilen yerlere yazı
ile tebliğ edilir. Çıkarma kararına karşı üye veya işyerinin bağlı bulunduğu
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Bölge Müdürlüğü kararın tebliğinden
itibaren otuz gün içinde iş davalarına bakmakla görevli Mahallî mahkemeye
itiraz edebilir. Mahkeme iki ay içinde kesin olarak karar verir. Üyelik
çıkarılma kararı kesinleşinceye kadar devam eder.
İşveren veya işveren vekili sıfatını kaybedenlerin işveren sendika veya
konfederasyonlarındaki üyelikleri ve görevleri, bu sıfatı kayıp ettikleri
tarihte kendiliğinden sona erer. Ancak, tüzelkişiliği temsilen işveren
vekili sıfatı ile işveren sendikalarına üye olanların bu sıfatı kaybetmeleri
halinde tüzelkişiliğin üyeliği düşmez, işveren vekilinin sendika veya
konfederasyon organlarındaki görevleri sona erer.
(Değişik: 4/4/1995 - 4101/6 md.) Bağlı bulundukları, kanunla kurulu kurum
ve sandıklardan yaşlılık, emeklilik veya malûllük aylığı veya toptan
ödeme alarak, işten ayrılan işçilerle, işkolunu değiştiren işçilerin
sendika üyeliği sona erer. Çalışmaya devam edenler hakkında bu hüküm
uygulanmaz. Ancak, sendika şubesi, sendika veya konfederasyonların yönetim
ve denetim kurullarındaki görevleri sırasında yaşlılık, emeklilik veya
malûllük aylığı ya da toptan ödeme alan yöneticilerin sendika üyeliği,
görevleri süresince ve yeniden seçildikleri sürece devam eder.
İKİNCİ BÖLÜM
Konfederasyon ve Uluslararası Kuruluş Üyeliği
Konfederasyonlara üye olma ve çekilme:
Madde 26 - Bir konfederasyona üye olmak sendikanın genel kurulu kararına
bağlıdır. Bu karar, sendikanın genel kurul üye veya delege tamsayısının
salt çoğunluğu ile alınır. Sendika tüzüğünde daha yüksek bir nisap tespit
edilebilir.
Sendikalar aynı zamanda birden fazla konfederasyona üye olamazlar. Birden
fazla konfederasyona üye olunması halinde tüm üyelikler geçersizdir.
Konfederasyonların kurulmasında ve konfederasyonlardan çekilmede de birinci
fıkra hükmü uygulanır.
Konfederasyonlara üye olma ve üyelikten çekilme kararları 8 inci madde
hükmüne göre ilân edilir ve resmi makamlara bildirilir.
Sendika ve konfederasyonların katılması veya birleşmesi:
Madde 27 - Sendikaların bir başka sendikaya veya konfederasyonların bir
başka konfederasyona katılması halinde katılan sendika veya konfederasyonun
bütün hak, borç, yetki ve menfaatleri katıldığı sendika veya konfederasyona
kendiliğinden geçer.
Birleşen sendika veya konfederasyonların bütün hak, borç, yetki ve menfaatleri
birleşme sonucu meydana getirdikleri yeni tüzelkişiliğe kendiliğinden
geçer.
Bu madde hükümleri gereğince katılan veya birleşen sendika ve konfederasyonların
üyeleri, ayrıca bir işleme tabi tutulmaksızın katılınılan veya yeni meydana
getirilen sendika veya konfederasyonun üyesi olurlar.
Katılma veya birleşme ile ilgili usul ve işlemler konusunda da 26 ncı
madde hükmü uygulanır.
Uluslararası işçi ve işveren kuruluşlarına üyelik:
Madde 28 - (Değişik: 4/4/1995 - 4101/7 md.) Sendika ve konfederasyonlar
Türkiye Devletinin şekline, insan haklarına saygılı, millî, demokratik,
laik ve sosyal hukuk devleti niteliklerine; Devletin ülkesi ve milleti
ile bölünmez bütünlüğüne; Türk Ulusuna ait egemenliğin kullanılmasının
hiç bir suretle belli bir kişiye, zümreye veya sınıfa bırakılamayacağı
ilkelerine; vicdan ve din özgürlüğüne; aykırı faaliyet göstermeyen uluslararası
işçi ve işveren kuruluşlarına serbestçe üye olabilirler ve üyelikten
çekilebilirler.
İlgili kuruluş, üye olduğu uluslararası kuruluşun tüzüğünü üye olduğu
tarihi izleyen onbeş gün içinde Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına
gönderir. Üyelikten ayrılma halinde de, durumu, ayrılma tarihini izleyen
onbeş gün içinde aynı Bakanlığa bildirir.
Üye olunan uluslararası kuruluş tüzüğü birinci fıkradaki esaslara aykırı
bulunduğu veya uluslararası kuruluş bu ilkelere aykırı faaliyet gösterdiği
veya nitelik kazandığı takdirde, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı,
üyeliğin iptali için sendika veya konfederasyon merkezinin bulunduğu
iş mahkemesinde dava açar.
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetinde faaliyet gösteren işçi ve işveren kuruluşları
Türkiye'de kurulu konfederasyonlara üye olabilirler.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Teminatlar
İşçi sendikası ve konfederasyonu yöneticiliğinin teminatı:
Madde 29 - Sendika ve konfederasyonların yönetim kurullarında veya başkanlığında
görev aldığı için kendi isteği ile çalıştığı işyerlerinden ayrılan işçiler,
bu görevlerinin seçime girmemek, yeniden seçilmemek veya kendi istekleriyle
çekilmek suretiyle son bulması halinde, ayrıldıkları işyerinde işe yeniden
alınmalarını istedikleri takdirde, işveren, talep tarihinden itibaren
en geç bir ay içinde bu işçileri o andaki şartlarla eski işlerine veya
eski işlerine uygun bir diğer işe, diğer isteklilere nazaran öncelik
vererek almak zorundadır. Bu takdirde, işçinin eski kıdem hakları ve
ücreti saklıdır. Bu hak, sendika veya konfederasyonlardaki yöneticilik
görevinin sona ermesinden başlayarak üç ay içinde kullanılabilir.
Yönetim kurulundaki ve başkanlıktaki görevleri ile ilgili fiillerinden
dolayı hüküm giymiş olanlar bu haktan yararlanamazlar.
İşverene düşen pay dahil olmak üzere sosyal güvenlik kurumlarının prim
ve aidatlarını ödemeye devam etmek suretiyle ayrıldıkları işyerlerindeki
sigortalılık haklarını da devam ettirebilirler.
Yukarıda gösterilen haklardan sendika şube yönetim kurulu üyeleri ile
başkanları da yararlanırlar.
İşyeri sendika temsilcilerinin teminatı:
Madde 30 - İşveren, işyeri sendika temsilcilerinin hizmet akitlerini
haklı bir sebep olmadıkça ve sebebini açık ve kesin şekilde belirtmedikçe
feshedemez. Fesih bildiriminin tebliği tarihinden itibaren bir ay içinde
temsilcinin veya üyesi bulunduğu sendikanın iş mahkemesinde dava açma
hakkı vardır. Dava seri muhakeme usulüne göre iki ay içinde sonuçlandırılır.
Mahkemenin kararı kesindir. Mahkeme temsilcinin işine iade edilmesine
karar verirse, fesih geçersiz sayılarak iş gördürülmemiş olsa bile, temsilcinin
işinden çıkarıldığı tarihten başlamak üzere temsilcilik süresinin devamınca
ücreti ve diğer bütün hakları işveren tarafından ödenir. Bu hüküm yeniden
temsilciliğe atanma halinde de uygulanır. İşine iade kararı verilen işçi
altı işgünü içinde işe başlamak zorundadır. Bu süre içinde işe başlamayan
işçiye mahkemece öngörülen tazminat ödenemez.
Mahkemenin kararı kesin olmakla beraber işçinin kanundan ve toplu iş
sözleşmesinden doğan hakları saklıdır.
Sendikaya üye olup olmama hürriyetinin teminatı:
Madde 31 - İşçilerin işe alınmaları, belli bir sendikaya girmeleri veya
girmemeleri veya belli bir sendikadaki üyeliği muhafaza veya üyelikten
istifa etmeleri veya sendikaya girmeleri veya girmemeleri şartına bağlı
tutulamaz.
Toplu iş sözleşmelerine ve hizmet akitlerine bu hükme aykırı kayıtlar
konulamaz.
İşveren, bir sendikaya üye olan işçilerle sendika üyesi olmayan işçiler
veya ayrı sendikalara üye olan işçiler arasında, işin sevk ve dağıtımında,
işçinin mesleki ilerlemesinde, işçinin ücret, ikramiye ve primlerinde,
sosyal yardım ve disiplin hükümlerinde ve diğer hususlara ilişkin hükümlerin
uygulanması veya çalıştırmaya son verilmesi bakımından herhangi bir ayırım
yapamaz.
Ücret, ikramiye, prim ve paraya ilişkin sosyal yardım konularında toplu
iş sözleşmesi hükümleri saklıdır.
(Değişik: 25/5/1988 - 3449/8. md.) İşçiler, sendikaya üye olmaları veya
olmamaları, iş saatleri dışında veya işverenin rızası ile iş saatleri
içinde, işçi sendika veya konfederasyonlarının faaliyetlerine katılmalarından
dolayı işten çıkarılamaz veya herhangi bir nedenle farklı muameleye tabi
tutulamazlar.
İşverenin, üçüncü ve beşinci fıkra hükümlerine aykırı hareket etmesi
halinde, işçinin ücretinin bir yıllık tutarından az olmamak üzere bir
tazminata hükmedilir. İşçinin iş kanunları ve diğer kanunlara göre haiz
olduğu bütün hakları saklıdır. Ancak, bu fıkraya göre tazminata hükmedilmesi
halinde, iş kanunlarındaki kötü niyet tazminatı uygulanmaz.
ÜÇÜNCÜ KISIM
Faaliyetler
BİRİNCİ BÖLÜM
Sendika ve Konfederasyonların Faaliyetleri
Sendikaların çalışma hayatına ilişkin faaliyetleri:
Madde 32 - Sendikalar aşağıdaki faaliyetlerde bulunabilirler:
1. Toplu iş sözleşmesi akdetmek,
2.Toplu iş uyuşmazlıklarında, ilgili makama, arabulucuya, hakem kurullarına,
iş mahkemelerine ve diğer yargı organlarına başvurmak,
3.Çalışma hayatından, mevzuattan, toplu iş sözleşmesinden, örf ve âdetten
doğan hususlarda işçileri ve işverenleri temsilen veya yazılı başvuruları
üzerine, nakliye, neşir veya adi şirket mukaveleleri ile hizmet akdinden
doğan hakları ve sigorta haklarında üyelerini ve mirasçılarını temsilen
davaya ve bu münasebetle açtığı davadan ötürü husumete ehil olmak,
4. Grev veya lokavta karar vermek ve idare etmek.
Sendika ve konfederasyonların sosyal faaliyetleri:
Madde 33 - Sendika ve konfederasyonlar tüzelkişi olarak genel hükümlere
göre sahip oldukları yetkilerden başka, aşağıda belirtilen faaliyetlerde
de bulunabilirler:
1. Çalıştırmayı doğuran hukuki ilişkilerde sosyal sigortalar, emeklilik
ve benzeri hakların kullanılması ile ilgili olarak üyelerine ve mirasçılarına
adlî yardımda bulunmak,
2. Kanun ve uluslararası andlaşma hükümlerine göre toplanan kurullara
temsilci göndermek,
3. İşçilerin veya işverenlerin mesleki bilgilerini artıracak, millî tasarruf
ve yatırımın gelişmesine, reel verimliliğin artmasına hizmet edecek kurs
ve konferanslar tertiplemek; sağlık ve spor tesisleri, kütüphane, basım
işleri için gerekli tesisleri kurmak, işçilerin boş zamanlarını iyi ve
nezih şekilde geçirmeleri için imkanlar sağlamak,
4. Herhangi bir bağışta bulunmamak kaydı ile evlenme, doğum, hastalık,
ihtiyarlık, ölüm, işsizlik gibi hallerde yardım ve eğitim amacıyla sandıklar
kurulmasına yardımcı olmak ve nakit mevcudunun yüzde beşinden fazla olmamak
kaydıyla bu sandıklara kredi vermek,
5. Herhangi bir bağışta bulunmamak kaydı ile üyeleri için kooperatifler
kurulmasına yardım etmek ve nakit mevcudunun yüzde onundan fazla olmamak
kaydıyla bu kooperatiflere kredi vermek,
6. (Değişik: 26/6/1997 - 4277/1 md) Üyelerinin mesleki eğitim, bilgi
ve tecrübelerini yükseltmek için çalışmak; teknik ve mesleki eğitim tesisleri
kurmak,
7. (Değişik: 4/4/1995 - 4101/8 md.) Nakit mevcudunun yüzde kırkından
fazla olmamak kaydı ile sınaî ve iktisadî teşebbüslere yatırımlar yapmak.
Sendika ve konfederasyonlar faaliyetlerinden yararlandırmada, üyeleri
arasında eşitliğe uymak zorundadırlar.
İşyeri sendika temsilcisinin tayini ve nitelikleri:
Madde 34 - (Değişik birinci fıkra: 4/4/1995 - 4101/9 md.) Toplu iş sözleşmesi
yapmak üzere yetkisi kesinleşen sendika, işyerinde işçi sayısı elliye
kadar ise bir, ellibir ile yüz arasında ise en çok iki, yüzbir ile beşyüz
arasında ise en çok üç, beşyüzbir ile bin arasında ise en çok dört, binbir
ile ikibin arasında ise en çok altı, ikibinden fazla ise en çok sekiz
olmak üzere işyerinde çalışan üyeleri arasından işyeri sendika temsilcisi
tayin ederek onbeş gün içinde kimliklerini işverene bildirir. Bunlardan
biri baş temsilci olarak görevlendirilebilir.
İşyeri sendika temsilcisi olabilmek için kurucu olabilmek hususunda 5
inci maddede belirtilen şartları haiz olmak gerekir.
İşyeri sendika temsilcisinin görevleri:
Madde 35 - (Değişik: 25/5/1988 - 3449/9. md.) İşyeri sendika temsilcileri
ve baş temsilcisi, işyerine münhasır kalmak kaydı ile işçilerin dileklerini
dinlemek ve şikayetlerini çözümlemek, işçi ve işveren arasındaki işbirliği
ve çalışma ahengi ile çalışma barışını devam ettirmek, işçilerin hak
ve menfaatlerini gözetmek, iş kanunları ve toplu iş sözleşmelerinde öngörülen
çalışma şartlarının uygulanmasına yardımcı olmakla görevlidir. Temsilcilerin
görevi, sendikanın yetkisi süresince devam eder. İşyeri sendika temsilcileri
bu görevlerini, işyerindeki işlerini aksatmamak ve iş disiplinine aykırı
olmamak şartı ile yerine getirirler.
Sendika veya konfederasyonların faaliyetlerin-den yararlanma:
Madde 36 - İşçi ve işveren sendika veya konfederasyonlarının kendi faaliyetleri
ile üyelerine sağladıkları hak ve menfaatlerin üyesi olmayanlara uygulanması,
Toplu İş Sözleşmesi, Grev ve Lokavt Kanunu hükümleri saklı kalmak kaydı
ile söz konusu sendika veya konfederasyonun yazılı muvafakatına bağlıdır.
İKİNCİ BÖLÜM
Yasak Faaliyetler
Temel yasaklar: ([3])
Madde 37 - Sendika ve konfederasyonlar T.C. Anayasasının 14 üncü maddesindeki
yasaklara aykırı hareket edemeyecekleri gibi yönetim ve işleyişleri Anayasada
belirlenen Cumhuriyetin niteliklerine ve demokratik esaslara aykırı olamaz.
(Değişik: 26/6/1997 - 4277/2 md.) Sendika ve konfederasyonlar, amaçları
dışında faaliyette bulunamazlar. Siyasî partilerin ad, amblem, rumuz
veya işaretlerini kullanamazlar.
(Değişik: 26/6/1997 - 4277/2 md.) Mahallî idareler ve milletvekili seçimlerinde
aday olan sendika ve konfederasyon yöneticilerinin sendika ve konfederasyon
organlarındaki görevleri, adaylık süresince askıda kalır. Seçilmeleri
halinde görevleri son bulur.
İşçi ve işveren ilişkilerindeki yasaklar:
Madde 38 - İşçiler ve işçi sendika ve konfederasyonları bu Kanun veya
diğer kanunlara göre kurulu işveren kuruluşlarına; işverenler ve işveren
kuruluşları da işçi sendika ve konfederasyonlarına üye olamazlar; gerek
doğrudan doğruya, gerek temsilcileri veya mensupları veya araya koyacakları
diğer kimseler vasıtasıyla biri diğerinin kurulmasına, idare ve faaliyetine
müdahalede bulunamazlar.
Bir işçi sendika veya konfederasyonunu bir işverenin veya bu Kanun veya
diğer kanunlar gereğince kurulu bir işveren kuruluşunun kontrolüne tabi
tutmak veya bunların nüfuzu altında işçi sendika veya konfederasyonu
kurulmasını teşvik ve tahrik etmek yasaktır.
Bu Kanuna göre işçi veya işveren olmak Esnaf ve Küçük Sanatkârlar Kanununa
göre kurulan kuruluşlara aynı zamanda üye olmayı önlemez.
Diğer yasak faaliyetler:
Madde 39 - (Birinci fıkra mülga: 26/6/1997 - 4277/8 md) Sendika ve konfederasyonlar
ticaretle uğraşamazlar.
Sendika ve konfederasyonlar elde ettikleri gelirleri üyeleri ve mensupları
arasında dağıtamazlar. Ancak grev ve lokavt süresince tüzüklerine göre
üyelerine yapacakları yardımlar bu hükmün dışındadır.
(Dördüncü fıkra Mülga: 4/4/1995 - 4101/15 md.)
DÖRDÜNCÜ KISIM
Sendika ve Konfederasyonların Gelir ve Giderleri
BİRİNCİ BÖLÜM
Gelirler
Sendika ve konfederasyonların gelirleri:
Madde 40 - Sendika ve konfederasyonların gelirleri;
1. Üyelerinden alacakları üyelik aidatı ile Toplu İş Sözleşmesi, Grev
ve Lokavt Kanununda belirtilen dayanışma aidatı,
2. Bu Kanuna göre yapabilecekleri faaliyetler ile eğlence, konser gibi
faaliyetlerden sağlanacak gelirler,
3. Bağışlar,
4. Mal varlığı gelirleri, mal varlığı değerlerinin devir, temlik ve satışlarından
doğan kazançlardan,
İbarettir.
Genel ve katma bütçeli idarelerle Mahallî idareler ve bunlara bağlı sabit
ve döner sermayeli kurumlar, sermayesinin tamamı Devlet tarafından verilmek
suretiyle kurulan iktisadi kuruluş ve kurumlarla sermayelerinde Devletin
iştiraki bulunan bankalar, sigorta şirketleri, kamu kurumu niteliğindeki
meslek kuruluşları dahil olmak üzere özel kanunlarla kurulan bankalar
ve kuruluşlar bu fıkrada sözü geçen idare, kuruluş ve bankalar tarafından
ödenmiş sermayesinin en az yarısına katılmak suretiyle kurulan kuruluşlarla
bunların aynı oranda katılması ile kurulan kurumlar, (Ek ibareler: 26/6/1997-4277/3
md.) ve siyasî partiler sendika ve konfederasyonlara malî yardım ve bağışta
bulunamazlar. Sendika ve konfederasyonlar da bu gibi yardım ve bağışları
kabul edemezler.([4])
Sendika ve konfederasyonlar, kendilerinin veya Türkiye Cumhuriyetinin
üyesi bulunduğu uluslararası kuruluşlardan başka dış kaynaklardan Bakanlar
Kurulundan izin almadıkça yardım ve bağış kabul edemezler.
İşçi sendika ve konfederasyonları, işverenlerden, bu Kanun ve diğer kanunlara
göre kurulu işveren kuruluşlarından, esnaf ve küçük sanatkârlar kuruluşlarından,
derneklerden, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından ve vakıflardan
yardım ve bağış alamazlar.
İşveren sendika veya konfederasyonları da işçi sendika veya konfederasyonlarından,
işçilerden, esnaf ve küçük sanatkârlar kuruluşlarından, derneklerden
kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından ve vakıflardan yardım
ve bağış alamazlar.
Mal iktisabı:
Madde 41 - Sendika ve konfederasyonlar, amaç ve görevlerinin gerektirdiği
taşınır ve taşınmaz mal iktisap edebilirler.
Mal bildirimi:
Madde 42 - Konfederasyon, sendika ve sendika şubelerinin başkanları ve
yöneticileri göreve seçildikten sonra üç ay içinde, kendilerinin, eşlerinin,
velayetleri altındaki çocuklarının 6 ncı maddedeki yönetmelik esaslarına
göre doldurulacak mal varlığı bildirimini notere vermek zorundadırlar.
Bu bildirimin verildiğini gösteren noterlikten alınacak belgeler konfederasyon,
sendika veya sendika şubesi denetçilerine verilir. Bu belgeler yönetim
kurullarının karar defterlerinin özel bir sayfasına yazılır. Bu sayfa
denetçiler tarafından imza edilir.
Bu zorunluluğa uymayanların konfederasyon, sendika veya sendika şubesindeki
yöneticilik sıfatları bildirim süresinin bitiminden itibaren bir ay geçmekle
sona erer.
Mal bildiriminde bulunan kişiler görev süreleri sonunda tekrar seçilseler
bile yukarıdaki esaslara göre yeniden bildirimde bulunmak zorundadırlar.
Aynı görev süresi için mal bildirimleri bir defaya mahsus olarak verilir
ve yöneticilerin görevinin sona ermesinden itibaren beş yıl süreyle noterde
saklanır.
Mal bildiriminde yazılı olanlar açıklanamaz, ancak, yargı mercilerince
ve denetleme veya inceleme yetkisine sahip diğer makam, organ ve mercilerce
iade edilmek üzere alınabilir.
Gelirlerin bankalara yatırılması:
Madde 43 - (Değişik birinci fıkra: 26/6/1997 - 4277/4 md.) Sendika ve
konfederasyonlar tüm nakdî gelirlerini bankalara yatırmak zorundadırlar.
Zorunlu giderler için sendika ve konfederasyonların kasalarında tutacakları
nakit mevcudu sendika veya konfederasyonun tüzüğünde gösterilir.
İKİNCİ BÖLÜM
Giderler
Sendika ve konfederasyonların giderleri:
Madde 44 - (Değişik: 25/5/1988 - 3449/11 md.)
(Değişik birinci fıkra: 4/4/1995 - 4101/10 md.) Sendika ve konfederasyonlar,
gelirlerini bu Kanunda ve tüzüklerinde gösterilen faaliyetleri dışında
kullanamazlar veya bağışlayamazlar.
(Mülga ikinci cümle: 26/6/1997 - 4277/8 md)
(Değişik: 4/4/1995 - 4101/10 md.) İşçi Sendika ve konfederasyonları,birinci
fıkradaki harcamaların dışında ayrıca gelirlerinin en az yüzde onunu
üyelerinin eğitimi ile mesleki bilgi ve tecrübelerini artırmak için kullanmak
zorundadırlar.
Vergi Usul Kanununa göre demirbaş sınıfına giren her türlü eşya veya
malzeme demirbaş defterine kaydedilir ve bunlar hiç bir şekilde gider
olarak işlem göremez. Demirbaşların satış ve terkininde uygulanacak usul
ve esaslar sendika ve konfederasyon tüzüklerinde belirtilir.
Sendika ve konfederasyonlar, üyeleriyle çalıştırdıkları işçiler dahil
hiç kimseye borç veremezler. Ancak, nakit gelirlerinin yüzde beşini aşmamak
kaydıyla sosyal amaçlı harcamaya, genel kurul kararıyla yönetim kurullarını
yetkilendirebilirler.
Görevlilerin ücretleri:
Madde 45 - Konfederasyonlar ile sendikaların ve şubelerinin yönetim kurulu
üyeleri ile başkanlarına verilecek ücretler, her türlü ödenek, yolluk
ve tazminatlar genel kurul tarafından tespit olunur.
Sendika veya konfederasyon adına veya sendika veya konfederasyon hizmetleri
için geçici olarak görevlendirileceklere verilecek ücret, gündelik ve
yollukların tavanı da genel kurul tarafından tespit olunur.
Bu kişilerin sendika üyesi olmak sıfatıyla esasen hakları olan ödemeler
bu madde hükmünün dışındadır.
Kişilere ödenen her türlü ücret, gündelik ve yolluklar yönetim kurulunca
genel kurula sunulan faaliyet raporunda gösterilir.
Fesih, infisah ve kapatma halinde malların devri:
Madde 46 - (Değişik: 25/5/1988 - 3449/12. md.) Feshedilen veya infisah
eden sendikaların mal varlığı tüzükle veya feshe karar veren genel kurul
kararı ile bu Kanuna göre kurulmuş aynı nitelikteki bir kuruluşa bırakılmış
olmadıkça varsa üyesi bulunduğu konfederasyona devredilir.
a) Devir, konfederasyonca kabul edilmediği takdirde,
b) Feshedilen veya infisah eden sendika konfederasyon üyesi değilse,
c) Feshedilen veya infisah eden konfederasyon ise ve birinci fıkrada
zikredilen tüzük hükmü veya genel kurul kararı yoksa,
d) Sendika ve konfederasyonlar mahkeme kararıyla kapatılmış ise,
Tasfiye neticesinde kalacak paralar, İş ve İşçi Bulma Kurumunca belirlenecek
milli bankalardan birine yatırılır ve mallar bu Kuruma maledilir. Bu
para ve mallar, işçileri mesleğe yöneltmek, işçilerin meslekî eğitimi
ve rehabilitasyonu hizmetleri dışında kullanılamaz.
Para, mal ve bunların gelirlerinin kullanımı, en çok üyeye sahip işçi
ve işveren konfederasyonu temsilcilerinin de katılacağı bir kurul tarafından
karara bağlanır.
Para ve mallar, bu maddede belirtilen kuruluşlar dışında gerçek veya
tüzel bir kişiye, kuruluşa, kuruma devredilemez. Feshedilen, infisah
eden ve kapatılan sendika ve konfederasyon üyeleri arasında paylaştırılamaz.
BEŞİNCİ KISIM
Denetim ve Müeyyideler
BİRİNCİ BÖLÜM
Denetim
İdari ve mali denetim:
Madde 47 - (Değişik 26.6.1997 - 4277/5) Sendika ve konfederasyonlarda
denetleme kurulları veya denetçiler tarafından yapılacak idari ve mali
denetimde yönetim ve işleyişin, gelir ve giderlerin, bunlarla ilgili
işlemlerin kanun, tüzük ve genel kurul kararlarına uygun olup olmadığı
incelenir.
Denetim esasları, işçi ve işveren konfederasyonlarının yazılı görüşleri
alınarak hazırlanacak bir tüzükte gösterilir.
Konfederasyonun sendikayı denetimi:
Madde 48 - (Mülga:4/4/1995 - 4101/15 md.)
Tutulacak defter, dosya ve kayıtlar:
Madde 49 - Sendika ve konfederasyonlar, aşağıda yazılı defter, dosya
ve kayıtları tutmak ve fişleri düzenlemek zorundadırlar.
1. Üye kayıt fişleri ve defteri ile çıkış bildirimi, (Bu fiş ve defterlerin
şekli, ihtiva edeceği bilgiler Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca
çıkarılacak bir yönetmelikle belirlenir.)
2. Genel kurul, yönetim kurulu, denetleme kurulu ve disiplin kurulu kararlarının
numara ve tarih sırası ile yazılmasına mahsus karar defterleri,
3. Gelen ve giden evrakın tarih ve numara sırasıyla kayıt edileceği gelen
ve giden evrak kayıt defterleri ile zimmet defteri,
4. Gelen evrakın aslı, giden evrakın suretlerinin saklanacağı gelen ve
giden evrak dosyaları,
5. Aidat, yevmiye, envanter defterleri ile defteri kebir,
6. Gelir makbuzları ve bunların zimmet kayıt defteri ile gider evrakı
ve bunların saklanmasına mahsus dosyalar.
Defter ve kayıtlar için uygulanacak kurallar:
Madde 50 - 49 uncu maddede sayılan defterlerin her olağan genel kurulu
izleyen onbeş gün içinde notere tasdik ettirilmesi zorunludur.
Yönetim, denetleme ve disiplin kurullarının karar defterlerine yazılacak
kararların bu kurulların üyeleri, genel kurul karar defterine yazılacak
kararların da genel kurul divan üyeleri tarafından imzalanması zorunludur.
Gelir makbuzları ile gider evrakının düzenlenmesi, kayıt edilme süresi,
sendika ve konfederasyonların muhasebe hesap planları ve bu konuda uymak
zorunda oldukları hususlar 47 nci madde uyarınca çıkarılacak tüzükte
belirlenir.
Sendika ve konfederasyonlar tutmakla yükümlü oldukları defter ve kayıtlar
dışında yardımcı defter de tutabilirler.
Sendika ve konfederasyonlar defter ve belgeleri ilgili bulundukları yılı
takip eden takvim yılından başlayarak on yıl süre ile saklamak zorundadırlar.
Sendika ve konfederasyonların hesap dönemi takvim yılıdır.
Bilanço ve çalışma raporu gönderme zorunluluğu:
Madde 51 - (Değişik birinci fıkra: 26.6.1997 - 4277/6 md.) Sendika ve
konfederasyonlar, her hesap veya bütçe devresine ait bilanço ve hesaplarıyla
çalışma ve denetleme raporlarını ait olduğu dönemi izleyen üç ay içinde
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına, sendikalar ayrıca bağlı bulundukları
konfederasyona gönderirler.
Bu bilanço ve hesaplar ile çalışma raporunda, sendika ve konfederasyonun
o devre içindeki;
1. Gelirleri ve bunların kaynakları,
2. Giderleri ve bunların sarf yerleri,
3. Yönetim kurulu üyeleriyle başkanlarına ve geçici olarak görevlendirilenlere
verilen ücretlerle, yolluk, gündelik ve ödenekler,
4. Sendika veya konfederasyonda çalışan personele ödenen meblağ,
5. Para ve menkul kıymetler mevcudu,
6. Demirbaş mevcudu,
7. Taşınmaz mevcudu,
8. Üyelerin sayısı,
9. 47 nci madde uyarınca çıkarılacak tüzükte belirtilen diğer bilgiler
gösterilir.
İKİNCİ BÖLÜM
Müeyyideler
Seçimlerin iptali:
Madde 52 - Hâkim, 14 üncü madde hükmüne aykırı olarak seçim yapılması
veya seçim sonuçlarını etkileyecek ölçüde bir usulsüzlük veya kanuna
aykırı uygulama nedeniyle seçimlerin iptaline karar verdiği takdirde
iki günden az ve yedi günden fazla bir süre içinde olmamak üzere seçimlerin
yenileneceği tarihi tespit ederek ilgili sendika, sendika şubesi veya
konfederasyona bildirir. Belirlenen günde yalnız seçim yapılır ve seçim
işlemleri 14 üncü madde ile kanunun öngördüğü diğer hükümlere uygun olarak
yürütülür.
Yönetim kuruluna işten el çektirme:
Madde 53 - (Değişik: 25/5/1988 - 3449/14. md.) 12 nci madde hükmüne aykırı
hareket eden konfederasyon, sendika ve sendika şubesi yönetim kuruluna;
kuruluşun üyelerinden birinin veya durumu tespit eden Çalışma ve Sosyal
Güvenlik Bakanlığının başvurusu üzerine iş davalarına bakmakla görevli
mahkeme kararı ile işten el çektirilir. Bu takdirde görevli mahkeme genel
kurulu kanun ve tüzük hükümleri gereğince en kısa zamanda toplamak ve
yeni yönetim kurulu seçilinceye kadar cari işleri yürütmekle görevli
olmak üzere Medenî Kanun hükümleri gereğince bir veya üç kayyım tayin
eder.
Tüzük ve belgelerde kanuna aykırılık:
Madde 54 - Kuruluş sırasında kanuna aykırılık veya eksiklik sebebiyle
6 ncı maddenin yedinci fıkrası uyarınca, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı,
İçişleri Bakanlığı veya ilgili valilikçe başvurulması halinde görevli
Mahallî mahkeme gerekli gördüğü takdirde kurucuları da dinleyerek üç
işgünü içinde sendika veya konfederasyonun faaliyetlerinin durdurulmasına
karar verebilir. Mahkeme kanuna aykırılığın veya eksikliğin giderilmesi
için altmış günü aşmayan bir mehil verir.
Tüzük ve belgelerin kanuna uygun hale getirilmesi üzerine mahkeme durdurma
kararını kaldırır.
Verilen mehil sonunda tüzük ve belgeler kanuna uygun hale getirilmemişse,
mahkeme sendika veya konfederasyonun kapatılmasına karar verir. Bu karar
kesindir.
Tüzük değişikliğinde kanuna aykırılık:
Madde 55 - Tüzük değişikliğinde, işlemlerde eksiklik veya kanuna aykırı
diğer hallerde de 6 ncı ve 54 üncü madde hükümleri uygulanır.
Diğer sebeplerle faaliyetin durdurulması:
Madde 56 - 40 ıncı maddenin üçüncü fıkrası hükmüne aykırı olarak yardım
alınması halinde iş davalarına bakmakla görevli Mahallî mahkeme, üyelerden
birinin veya valinin veya Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanının başvurması
üzerine, sendika veya konfederasyonun faaliyetini üç aydan altı aya kadar
durdurur ve alınan yardım Hazineye intikal ettirilir.
5 inci maddede sayılan suçlardan biriyle mahkûm olanlardan birine, sendika,
sendika şubesi veya konfederasyon organlarında görev verildiğinin valilik
veya Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca tespiti halinde, bu makamlarca
görevlendirilen kişinin görevine son verilmesi ilgili sendika veya konfederasyona
bildirilir. Bildirimi takip eden beş işgünü içinde sendika veya konfederasyonca
ilgilinin görevine son verilmediği takdirde birinci fıkradaki usule uygun
olarak sendika veya konfederasyonun faaliyeti altı aydan bir yıla kadar
durdurulur ve yöneticilerin görevlerine son verilir. Tekrar faaliyete
geçebilme kanun hükümlerine uygun olarak görev verilmesi veya seçim yapılmasına
bağlıdır.
Faaliyetin durdurulmasında kayyım tayini:
Madde 57 - Faaliyeti durdurulan sendika veya konfederasyonun mallarının
idaresi ve menfaatlerinin korunması ve durdurma süresi sonunda yeniden
faaliyete geçebilmesi için genel kurul yapılması Medenî Kanun hükümleri
gereğince tayin olunacak bir veya üç kayyım tarafından sağlanır.
Kapatma:
Madde 58 - (Değişik: 4/4/1995 - 4101/11 md.) Devletin ülkesi ve milletiyle
bölünmez bütünlüğünü bozmak,Türk Devletinin ve Cumhuriyetin varlığını
tehlikeye düşürmek, temel hak ve hürriyetleri yok etmek, Devletin bir
kişi veya zümre tarafından yönetilmesini veya sosyal bir sınıfın diğer
sosyal sınıflar üzerinde egemenliğini sağlamak veya dil, ırk, din ve
mezhep ayrımı yaratmak amaçları güden veya bu yolda faaliyette bulunan
sendika ve konfederasyonlar Cumhuriyet savcısının istemi üzerine iş davalarına
bakmakla görevli Mahallî mahkeme kararı ile kapatılır.
Yukarıdaki fıkra uyarınca açılan davalar sebebiyle görevli mahkemeler
yargılamanın her safhasında talep üzerine veya re'sen sendika veya konfederasyonların
faaliyetlerinin durdurulmasına ve yöneticilerinin görevlerine son verilmesine
karar verebilir.
Ceza hükümleri:
Madde 59 - 1. (Değişik: 4/4/1995 - 4101/12 md.) 8 inci madde, 9 uncu
maddenin dördüncü fıkrası, 22 nci maddenin dördüncü fıkrası, 26 ncı maddenin
dördüncü fıkrasında belirtilen ilân ve bildirimleri yapmayanlara sanayi
kesiminde çalışan 16 yaşından büyük işçiler için belirlenen asgari ücretin
aylık brüt tutarının beşte birinden az olmamak üzere; 62 nci maddede
belirtilen bildirim yükümlülüğüne uymayan işverenler hakkında ise, bildirilmeyen
her işçi için sanayi kesiminde çalışan 16 yaşından büyük işçiler için
belirlenen asgari ücretin aylık brüt tutarının beşte biri kadar ağır
para cezasına hükmedilir.
2. (Değişik: 4/4/1995 - 4101/12 md.) 2 nci maddenin birinci ve ikinci
fıkrası kapsamında olmayanlar ile 20 nci maddede belirtilen izni almadan
veya 29 uncu maddenin birinci fıkrası ile dördüncü fıkrasına aykırı hareket
eden işverenlere sanayi kesiminde çalışan 16 yaşından büyük işçiler için
belirlenen asgari ücretin aylık brüt tutarından az olmamak üzere ağır
para cezasına hükmedilir.
3. (Değişik: 4/4/1995 - 4101/12 md.) 31 inci maddenin birinci fıkrasına
aykırı hareket eden işverene, 44 üncü maddenin bir ve dördüncü fıkraları
hükümlerine, 51 inci maddenin birinci fıkrası hükümlerine aykırı hareket
eden sendika veya konfederasyonun sorumlu görevlilerine sanayi kesiminde
çalışan 16 yaşından büyük işçiler için belirlenen asgari ücretin aylık
brüt tutarının yarısından az olmamak üzere ağır para cezasına hükmedilir.
4. (Değişik: 4/4/1995 - 4101/12 md.) 39, 49 ve 50 nci madde hükümlerine
aykırı hareket eden sendika veya konfederasyonun, tüzüğüne göre sorumlu
kişileri hakkında sanayi kesiminde çalışan 16 yaşından büyük işçiler
için belirlenen asgari ücretin aylık brüt tutarından az olmamak üzere
ağır para cezasına hükmedilir.
5. 38 inci maddenin birinci ve ikinci fıkrasına aykırı davranışta bulunan
işçiler ile işverenler veya işveren vekilleri veya bu konuda karar veren
işçi veya işveren kuruluşunun yetkili organlarının başkan ve üyelerine,
([5]) bir aydan altı aya kadar hapis cezası hükmedilir.
6. (Değişik: 4/4/1995 - 4101/12 md.) 37 nci maddenin ikinci fıkrasına
aykırı hareket eden sendika veya konfederasyonların sorumlu yetkililerine
altı aydan bir yıla kadar hapis cezası hükmedilir.
7. 40 ıncı maddenin ikinci fıkrasına aykırı hareket eden kurum ve kuruluşların
yetkili sorumlularına fiilleri daha ağır cezayı gerektiren bir suçu oluşturmadığı
takdirde bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasına hükmolunur. Ayrıca,
yapılan malî yardım veya bağış kendilerine ödetilir. Bu yardım veya bağışı
kabul eden sendika veya konfederasyonların yetkili sorumlularına da altı
aydan bir yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
40 ıncı maddenin üçüncü fıkrasına aykırı hareket eden sendika veya konfederasyon
sorumlu yetkilileri hakkında altı aydan iki yıla kadar hapis cezasına
ve mali yardım veya bağışın bir mislinden aşağı olmamak üzere ağır para
cezasına hükmolunur.
40 ıncı maddenin dördüncü ve beşinci fıkralarına aykırı hareket eden
işçi ve işverenlerle kuruluş, dernek ve vakıfların yetkili sorumlularına,
alınan yardım veya bağışın beş misli ağır para cezası hükmolunur. Bu
yardım veya bağış, bir işçi sendikası veya konfederasyonunca, bir işveren,
işveren sendikası veya konfederasyonunu; bir işveren sendikası veya konfederasyonunca
da işçi sendikası veya konfederasyonunu malî yollarla desteklemek amacıyla
yapıldığı takdirde ayrıca üç aydan bir yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
8. Bu Kanun hükümlerine göre yapılan seçimlerin düzen içerisinde ve sağlıklı
biçimde yürütülmesi amacıyla Hâkimin ve sandık kurulunun aldığı tedbirlere
uymayanlara eylem daha ağır bir cezayı gerektirmediği takdirde, üç aydan
altı aya kadar hafif hapis cezası verilir.
14 üncü maddeye göre yapılacak seçimlerle ilgili oylamalara ve bu oylamaların
sayım ve dökümüne hile karıştıranlar, bir yıldan üç yıla kadar hapis
cezasıyla cezalandırılır.
ALTINCI KISIM
Çeşitli, Geçici ve Son Hükümler
BİRİNCİ BÖLÜM
Çeşitli Hükümler
İşkolları:
Madde 60 - (Değişik: 28/8/1983 - 2882/3 md.) İşçi ve işveren sendikalarının
kurulabilecekleri işkolları aşağıda belirtilmiştir.
1. Tarım ve ormancılık, avcılık ve balıkçılık,
2. Madencilik,
3. Petrol, kimya ve lastik,
4. Gıda sanayii,
5. Şeker,
6. Dokuma,
7. Deri,
8. Ağaç,
9. Kağıt,
10. Basın ve yayın,
11. Banka ve sigorta,
12. Çimento, toprak ve cam,
13. Metal,
14. Gemi,
15. İnşaat,
16. Enerji,
17. Ticaret, büro, eğitim ve güzel sanatlar,
18. Kara taşımacılığı,
19. Demiryolu taşımacılığı,
20. Deniz taşımacılığı,
21. Hava taşımacılığı,
22. Ardiye ve antrepoculuk,
23. Haberleşme,
24. Sağlık,
25. Konaklama ve eğlence yerleri,
26. Milli savunma,
27. Gazetecilik,
28. Genel işler.
Bir işyerinde yürütülen asıl işe yardımcı işler de, asıl işin dahil olduğu
işkolundan sayılır.
Bir işkoluna giren işlerin neler olacağı, işçi ve işveren konfederasyonlarının
görüşü de alınarak ve uluslararası normlar da göz önünde bulundurularak
bir tüzükle düzenlenir.
Her işkolunda çalışan, sendikalara üye olan ve olmayan işçilerin sayıları
ile bunların sendikalara dağılımı Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca
her yıl Ocak ve Temmuz aylarında çıkartılacak istatistiklerde gösterilir.
İşçi sendikalarına aidat kesilmesi:
Madde 61 - (Değişik birinci fıkra: 25/5/1988 - 3449/16. md.) İşyerinde
uygulanan toplu iş sözleşmesinin tarafı olan işçi sendikasının, toplu
iş sözleşmesi yapılmamışsa veya sona ermişse yetki belgesi alan işçi
sendikasının yazılı talebi ve aidatı kesilecek sendika üyesi işçilerin
listesini vermesi üzerine, işveren sendika tüzüğü uyarınca üyelerin sendikaya
ödemeyi kabul ettikleri üyelik aidatını ve Toplu İş Sözleşmesi, Grev
ve Lokavt Kanunu gereğince sendikaya ödenmesi gerekli dayanışma aidatını,
işçilere yapacağı ücret ödemesinden kesmeye ve kestiği aidatın nevini
belirterek tutarını ilgili sendikaya vermeye ve kesinti listesini sendikaya
göndermeye mecburdur. Bu aidat dışında sendikaya ödenmek üzere bir kesintinin
yapılması toplu iş sözleşmesi ile kararlaştırılamaz.
Yukarıdaki fıkra gereğince sendika tüzüğüne uygun olarak kesilmesi istenilen
aidatı kesmeyen işveren ilgili sendikaya karşı kesmediği veya kesmesine
rağmen bir ay içinde ilgili kuruluşa göndermediği miktar tutarınca genel
hükümlere göre sorumlu olduktan başka aidatı sendikaya verinceye kadar
bankalarca işletme kredilerine uygulanan en yüksek faizi ödemek zorundadır.
İşe alınan, ayrılan ve çalışması sona eren işçilerin bildirilmesi: ([6])
Madde 62 - (Değişik:4/4/1995 - 4101/13 md.) İşveren, işe aldığı veya
herhangi bir nedenle hizmet akti sona eren işçileri, izleyen ayın 15
ine kadar aylık bildirimlerle işyerinin bağlı bulunduğu bölge müdürlüğüne
ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına bildirmek zorundadır.
Diğer kanunların uygulanması:
Madde 63 - İşçi ve işveren sendikaları ve konfederasyonları hakkında,
bu Kanunda hüküm bulunmayan hallerde Medenî Kanun ve Dernekler Kanununun
bu Kanuna aykırı olmayan hükümleri uygulanır.
Bu Kanunun uygulanmasından doğan bütün uyuşmazlıklar iş davalarına bakmakla
görevli mahkemelerde çözümlenir.
Muaflıklar:
Madde 64 - Bu Kanunla noterlere tevcih edilmiş görevler dolayısıyla yapılan
işlemler her çeşit vergi, resim ve harçtan muaftır. Noter ücretleri bu
hükmün dışında olup, yüzde elli indirim yapılır.
Sendika ve konfederasyonların kütüphane ve spor tesisleri ile mesleki
eğitimleri ve toplantıları için lüzumlu taşınır ve taşınmaz malları,
bu mallarla ilgili alacaklar hariç haciz edilemez.
Tüzük ve yönetmelikler:
Madde 65 - 4 üncü maddede öngörülen İşkolları Tüzüğü, Kanunun yayımı
tarihinden itibaren bir ay içerisinde, diğer maddelerde öngörülen tüzük
ve yönetmelikler ise dört ay içerisinde hazırlanarak yürürlüğe konulur.
Yürürlükten kaldırılan kanunlar:
Madde 66 - 15 Temmuz 1963 tarihli ve 274 sayılı Sendikalar Kanunu ile
değişiklikleri bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte yürürlükten kalkar.
Ek Madde 1 - (28/8/1983 - 2882/5 md. ile gelen Ek Md. hükmü olup teselsül
için numaralandırılmıştır.) Sendikalar, tüzüklerinde belirtmek kaydıyla
bölge şubeleri de kurabilirler. Bölge şubelerinin genel kurulları, bağlı
şubelerin genel kurullarından, sendika genel kurulları ise bölge şubelerinin
genel kurullarından ve varsa bölge şubelerine bağlı olmayan şubelerin
genel kurullarından seçilecek delegelerden oluşur. Bu Kanunda şubeler
için öngörülmüş olan hükümler, bölge şubeleri için de geçerlidir.
Ek Madde 2 - (Ek: 4/4/1995 - 4101/14 md.) Bu Kanunun tüm maddelerinde
geçen Çalışma Bakanlığı adı,"Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı";
Bölge Çalışma Müdürlüğü ise, "Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
Bölge Müdürlüğü" olarak değiştirilmiştir.
İKİNCİ BÖLÜM
Geçici Hükümler
Geçici Madde 1 ila 7 - (Mülga: 4/4/1995 - 4101/15 md.)
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Son Hükümler
Yürürlük:
Madde 67 - Bu Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme:
Madde 68 - Bu Kanunu Bakanlar Kurulu yürütür.
* *
5/5/1983 TARİHLİ VE 2821 SAYILI ANA KANUNA
İŞLENEMEYEN GEÇİCİ MADDELER:
I) 4/4/1995 tarihli ve 4101 sayılı Kanunun geçici maddesi:
Geçici Madde - Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte faaliyette olan sendikalar
altı ay içinde, Kanunun yürürlük tarihi itibari ile üyelerini; sendika
üye kayıt fişindeki bilgileri; noter adı ile kayıt tarih ve numarasını
ve üyelerinin çalıştıkları işyerlerinin ünvan ve sicil sayısını da içeren
listelerle, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'na bildirirler.
İşverenler de, işyerlerinde Kanunun yürürlük tarihinde çalışan işçileri,
işçi bildirim listeleriyle, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'na aynı
süre içinde bildirmekle yükümlüdürler.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, bu bildirimlerdeki bilgileri, kendi
kayıtları ile karşılaştırır; kayıtlarda bulunmayan üyeliklerle ilgili
belgeler üzerinde değerlendirme yaparak, taraflara bildirir.
Kanunun 25 inci maddesinin ve 9 uncu maddesinin beşinci fıkraları ile
geçici 4 üncü maddesinin yürürlükten kaldırıldığı tarihten önce toplanmış
bulunan Genel Kurullarda Sendika ve Şube organlarına yeniden seçilenler
hakkında da söz konusu maddelerin bu Kanunla değişik yeni hükümleri uygulanır.
2821 SAYILI KANUNA EK VE DEĞİŞİKLİK GETİREN MEVZUATIN YÜRÜRLÜĞE GİRİŞ
TARİHİNİ GÖSTERİR LİSTE
Kanun Yürürlüğe
No. Farklı tarihte yürürlüğe giren maddeler giriş tarihi
2882 - 29/8/1983
2966 - 7/11/1983
tarihinden geçerli
olmak üzere yayımı
tarihi olan
30/11/1983 tarihinde
3449 2/6/1988
3587 - 23/11/1989
4101 - 8/4/1995
4277 - 28/6/1997
2821 SAYILI KANUNDA EK VE DEĞİŞİKLİK YAPAN MEVZUATIN YÜRÜRLÜKTEN KALDIRDIĞI
KANUN VE HÜKÜMLERİ GÖSTERİR LİSTE
Yürülükten Kaldırılan Yürülükten kaldırılan mevzuatın
Kanun veya Kanun Hükümleri Tarihi Sayısı Maddesi
2821 sayılı Kanunun 21 inci Maddesinin
3 ve 4 üncü bentleri 25/5/1988 3449 17
2821 sayılı Sendikalar Kanununun
9 uncu maddesinin beşinci ve
altıncı fıkraları, 21 inci maddesinin
ikinci ve beşinci bentleri, 39 uncu
maddesinin dördüncü fıkrası, 48 inci
maddesi ile Kanunun ikinci bölümünde
"Geçici Hükümler" başlığı altında yer alan
Geçici 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 nci maddeleri 4/4/1995 4401 15
--------------------------------------------------------------------------------
[1] Bu Kanuna; 4/4/1995 tarih ve 4101 sayılı Kanunun 14 üncü maddesi
ile eklenen Ek 2 nci madde uyarınca; Kanun metninde geçen "Çalışma
Bakanlığı" adı "Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı", "Bölge
Çalışma Müdürlüğü" ise "Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
Bölge Müdürlüğü" olarak değiştirilmiş ve metindeki yerlerine işlenmiştir.
[2] Bu hükmün uygulanmasında ek 1 inci maddeye bakınız.
[3] Bu maddenin üçüncü fıkrası 26/6/1997 tarih ve 4277 sayılı Kanunun
2 nci maddesi ile yürürlükten kaldırılmış, ikinci ve dördüncü fıkraları
ise ikinci ve üçüncü fıkra olarak metne işlendiği şekilde değiştirilmiştir.
[4] Bu fıkraya 26.6.1997 tarih ve 4277 sayılı Kanunun 3 üncü maddesiyle
"ve siyasi partiler" ibareleri eklenmiş ve metne işlenmiştir.
[5] Bu bentteki "47 nci maddenin beşinci fıkrasına aykırı davranışta
bulunanlara" ibaresi, 26/6/1997 tarih ve 4277 sayılı Kanunun 7 nci maddesi
ile metinden çıkarılmıştır.
[6] Madde başlığı, 4101 Sayılı Kanunun 13 üncü maddesi ile metne işlendiği
şekilde değiştirilmiştir.
|
